Rudy's ruimte

Ik heb nog een laatste blog nodig rond het thema Bleekscheten verjagen Indianen (voorlopig, want je weet het nooit) af te ronden. Een aantal stellingen kan worden aangescherpt en/of toegevoegd worden door de nieuwe inzichten uit blog #749. Je ziet in de stellingen wellicht termen verschijnen als Romeinen en Vietnam die niet eerder aan de orde zijn geweest. Kan kloppen, die zaten in de langere oorspronkelijke gesprekken. Kort: Romeinen waren een voorbeeld dat ook vroeger al virtueel geweld (contracten etc) werd toegepast naast fysiek geweld (dus van alle tijden, niet vroeger fysiek, nu vooral virtueel, vooral verweg gebruiken we nog volop fysiek geweld). Vietnam was een voorbeeld van een kras op de ziel van de onderdrukker (Amerika in dit geval), omdat het daar even niet lukte snel de zaak over te nemen en fysiek geweld zelfs niet meer hielp omdat de onderdrukte ook niet stil blijft zitten, en leert van de onderdrukker.

Afijn, laten we de oorspronkelijk vraag uit de eerste blog #743 nog een keer oppakken en opnieuw beantwoorden vanuit de 7 principes die we gedestilleerd hebben. ‘Eigen volk eerst’ vanuit systemisch-economisch-machts bril/perspectief bekeken. Het is een antwoord op de vragen van Jos, en ongetwijfeld geven andere perspectieven weer andere kijken op deze vraag, maar ‘dit is mijn uitspreek en hier moet u het mee doen’ (naar de rijdende rechter als ik me niet vergis).

De belangrijkste extra stellingen zijn:

1. Macht heeft nooit gekozen tussen contract en geweld; zij gebruikt het contract zolang het geweer niet nodig is.
2. Een contract onder ongelijke omstandigheden is vaak geen alternatief voor dwang, maar de administratie ervan.
3. Lokale elites zijn de smeerolie van overheersing: zij vertalen externe macht naar interne redelijkheid.
4. De Romeinen, kolonisten, banken en internationale instellingen verschillen in middelen, maar lijken op elkaar in vorm: belasting, afhankelijkheid, rechtvaardiging en afdwinging.
5. Bot geweld verschijnt vooral wanneer goedkope gehoorzaamheid niet meer werkt.
6. De periferie ziet vaker het geweer; het centrum ziet vaker de folder.
7. Wie in het centrum woont, ervaart macht als procedure. Wie aan de rand woont, ervaart haar vaker als geweld.
8. Internationaal recht is geen afwezigheid van macht, maar een arena waarin macht zich juridisch presenteert.
9. Tegenmacht leert. Vietnam was de ontdekking dat de onderworpen partij geen decor is, maar een lerend systeem.
10. De symmetrie zit niet alleen tussen volken, maar ook tussen tijden: elke tijd verzint nieuwe woorden voor oude dwang.

De indianen ontleed met 7 principes

Principe 1: Symmetrie

Dit is waar Jos’ vraag mee begint. Draai de camera 500 jaar terug en pas “eigen volk eerst” toe op de inheemse bevolking. Dan zijn de Europeanen de vreemdelingen, de binnendringers, de gelukszoekers. De slogan klinkt tijdloos maar werkt alleen als je jezelf al als het volk definieert. Symmetrie onthult dat: het principe is niet neutraal, het is een machtspositie.

Principe 2: Perspectief bepaalt moraal

Vanuit Europees perspectief: nieuw land, nieuwe kansen, beschaving brengen. Vanuit inheems perspectief: bewoond land, eigen orde, existentiële bedreiging. Dezelfde feiten, twee volkomen verschillende werkelijkheden. Geen van beide is irrationeel — ze komen voort uit waar mensen stonden. Het analysevoorschrift: begin bij de positie, niet bij de morele claim.

Principe 3: Macht verhult zichzelf

De kolonist komt niet binnen met: wij komen uw grond, goud en arbeid afpakken. Hij komt met beschaving, geloof, vooruitgang, orde en recht. Rijkdomsextractie en kerstening lopen door elkaar. De bootlegger wil grond en arbeid; de baptist levert de hogere rechtvaardiging. Dit is bijna het oermodel van het principe: het harde belang draagt altijd zondagse kleren.

Principe 4: Systemen maken gedrag normaal

Geen enkel individu hoefde slecht te zijn. De handelaar wilde winst, de kolonist wilde land, de staat wilde invloed, de kerk wilde zielen. Ieder handelde rationeel binnen zijn systeem. Het totaal — epidemieën, verdrijving, onteigening, slavernij — was het product van die systemen samen, niet van aantoonbaar kwaad opzet bij één actor. Dat maakt het juist zo moeilijk aan te klagen.

Principe 5: Vrijheid vereist reële alternatieven

Inheemse volkeren “kozen” soms voor verdragen, bekering of samenwerking. Maar het alternatief was oorlog, ziekte of vernietiging. Dat is geen vrije keuze — dat is dwang in contractvorm. Eigendomspapieren en verdragen ogen juridisch neutraal; de machtsverhouding erachter was dat niet.

Principe 6: Afstand vermindert schuld

De Europeaan thuis zag geen verdrijving, zag geen slavernij, zag geen uitroeiing. Hij zag goedkope grondstoffen, missieverhalen en kaarten van nieuwe gebieden. De schade was ver weg, gefilterd door afstand, tijd en tussenpersonen. Precies daarom kon de beschavingsmythe zo lang standhouden — en precies daarom is dit patroon in moderne vorm nog steeds werkzaam. Kledingketens, grondstoffenfondsen, handelsverdragen: de structuur is dezelfde.

Principe 7: Slachtofferschap is geen morele vaccinatie

De sterkste en ongemakkelijkste toevoeging. Want als dit model klopt, volgt daar iets uit wat weinigen hardop zeggen: inheemse volkeren die later macht kregen handelden niet automatisch rechtvaardiger. En omgekeerd: ook huidige ontvangende samenlevingen die zich als slachtoffer van immigratie presenteren kunnen — als zij de machtigere partij zijn — onderdrukkend handelen. Slachtofferschap legitimeert geen machtsmisbruik, en beschermt er ook niet tegen.

De kernformule toegepast:
Bij de kolonisatie van Amerika vielen belang, macht en verhaal samen — en ontstond een onderdrukking die zichzelf beschaving noemde. Dat is geen geschiedkundige curiositeit. Het is het model in werking.